Co zaliczamy do odpadów budowlanych?

Odpady budowlane to szczególny rodzaj śmieci, które powstają podczas budowy, remontu, modernizacji albo rozbiórki budynków. Zgodnie z polskim prawem są to rzeczy i materiały, których właściciel chce się pozbyć, już się pozbył lub musi to zrobić.

Ważne jest, aby właściwie się nimi zająć — nie tylko dlatego, że wymaga tego prawo i grożą za to kary, ale także z uwagi na wpływ takich odpadów na środowisko i zdrowie ludzi.

W odróżnieniu od zwykłych śmieci komunalnych, odpady budowlane trzeba traktować w specjalny sposób. Wymagają one oddzielnej segregacji, przetworzenia lub wywozu do specjalnych punktów.

Odpady budowlane to dużo różnych rzeczy — nie tylko gruz, ale także drewno, metal, plastiki, chemikalia czy materiały do izolacji. Ze względu na tę różnorodność, trzeba wiedzieć, jak je rozdzielić i co można z nimi dalej zrobić.

Co to są odpady budowlane?

Najłatwiej mówiąc, odpady budowlane to wszystko to, co zostaje po zakończeniu prac budowlanych, rozbiórkowych lub remontowych. Nie wolno ich wrzucać do zwykłych kubłów na śmieci komunalne — najczęściej są ciężkie, duże, a czasami nawet niebezpieczne.

Zgodnie z przepisami (ustawa o odpadach z 14 grudnia 2012 r.), odpady to wszystko, czego właściciel chce się pozbyć lub musi to zrobić. Dotyczy to resztek materiałów, ścinek, uszkodzonych elementów czy wszelkich pozostałości po pracach budowlanych.

Gospodarka odpadami budowlanymi oznacza nie tylko wyniesienie ich z placu budowy, ale przede wszystkim ich odpowiednie rozdzielenie, zaklasyfikowanie i przekazanie firmie, która się tym zajmuje. Prawo reguluje, jak się z nimi obchodzić i przewiduje dotkliwe kary za pozostawianie ich w nieodpowiednich miejscach lub niewłaściwe przetwarzanie.

Jak powstają odpady budowlane?

Tego typu śmieci pojawiają się przy każdym remoncie, budowie, naprawie czy rozbiórce. Można je spotkać zarówno na dużych budowach, jak i przy zwykłym remoncie domu. Powstają, gdy nie zużyjemy wszystkich materiałów, coś się przytnie, coś zostanie po montażu, a także wtedy, gdy rozbieramy elementy starej konstrukcji.

Przykład? Część betonu zostaje w betoniarce, resztki płyt g-k przy docinaniu, opakowania po izolacjach, które trzeba potem wyrzucić.

Przy rozbiórkach i remontach śmieci jest jeszcze więcej — gruz po zburzonych ścianach, drewno z konstrukcji, metal z instalacji, resztki szkła czy plastiku. Często pojawiają się też materiały, które dziś są uznawane za szkodliwe, takie jak azbest.

Dlatego do odpadów budowlanych zaliczamy wiele różnych rzeczy, które trzeba potem odpowiednio uporządkować.

Kiedy powstają odpady budowlane?

Odpady budowlane powstają nie tylko przy budowie domów czy bloków. Pojawiają się niemal wszędzie tam, gdzie prowadzona jest jakaś praca remontowa, rozbudowa czy modernizacja — nawet jeśli to tylko wymiana podłogi czy malowanie pokoju.

Typowe sytuacje to:

• budowa nowych budynków, dróg lub innych obiektów,
• remonty — wymiana okien, burzenie ścianek, nowa glazura lub malowanie,
• modernizacje instalacji, ocieplanie budynków,
• prace w ogrodzie połączone z wykopami i przesuwaniem ziemi.

W każdej z tych sytuacji zostają odpady, których nie można wyrzucać razem ze zwykłymi śmieciami. Nawet drobny remont potrafi zostawić po sobie trochę paneli, stare tapety czy resztki farby.

Jakie materiały zaliczamy do odpadów budowlanych?

Odpady budowlane to nie tylko znany wszystkim gruz. Można je podzielić na kilka głównych grup materiałów, które powstają na placu budowy lub podczas remontu. Dobrze wiedzieć, co się do nich zalicza, by móc je później łatwiej segregować i przekazać do recyklingu.

Odpady te mają często wartość — wiele z nich nadaje się do ponownego użycia.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze grupy odpadów budowlanych:

Odpady mineralne

To największa grupa wśród odpadów budowlanych. Należą tu resztki betonu, cegły, tynki, cement, płyty gipsowe oraz ceramika budowlana (np. płytki, dachówki, umywalki). Często, jeśli gruz ten jest czysty i niezmieszany z innymi odpadami, można go wykorzystać ponownie jako podsypkę pod drogę lub wyrównać teren.

Drewno

Drewno to wszystkie elementy, które były używane podczas budowy — stare podłogi, belki dachowe, panele, futryny czy usunięta stolarka. Drewno pokryte lakierem czy z gwoździami musi być traktowane inaczej niż czyste, surowe drewno.

Czyste deski można przeznaczyć do ponownego użycia, brudne lub lakierowane — do specjalnych punktów utylizacji.

Metale

Na każdym placu budowy znajdziemy metalowe części — zbrojenia, stalowe rury, puszki po farbie, miedziane rurki, stalowe profile, żelazne wanny czy umywalki. Złom ma dużą wartość i może zostać całkowicie przetworzony. Oddzielanie metali to ważny krok w recyklingu, bo można je niemal w 100% odzyskać.

Tworzywa sztuczne

To między innymi folie na podłogę, rury PVC, elementy z plastiku wycięte podczas instalacji oraz panele podłogowe czy ścienne z domieszką tworzyw sztucznych. Plastikowe odpady są trudniejsze do przerobu niż metal czy gruz. Trzeba je więc dokładnie wyodrębnić już podczas budowy.

Szkło i ceramika

Szkło budowlane to głównie szyby albo szklane panele. Ceramika to odpady z płytek, umywalek czy muszli klozetowych. Istotne, by oddzielać szkło budowlane od tego z butelek czy słoików.

Można je wykorzystać albo przetworzyć na nowe produkty. Odpady ceramiczne najczęściej trafiają na podbudowy lub są kruszone na drodze do recyklingu.

Izolacje i odpady z azbestu

Materiały do izolacji to styropian, wełna mineralna, pianka poliuretanowa — wszystkie używane do dociepleń. Wyrzucanie ich jest trudniejsze, szczególnie w przypadku azbestu, który jest szkodliwy dla zdrowia.

Odpady zawierające azbest muszą być usuwane tylko przez specjalistyczne firmy, posiadające odpowiednie uprawnienia.

Pozostałości farb, lakierów i chemikaliów

Tu znajdziemy wszystkie resztki chemii budowlanej — puszki po farbie, lakiery, kleje, rozpuszczalniki, środki ochronne, a także materiały zabrudzone farbą (np. szmaty, folie). Są to odpady niebezpieczne, nie mogą trafić do zwykłych śmieci ani do kanalizacji. Wymagają specjalnej utylizacji, najczęściej w specjalistycznych zakładach spalania lub unieszkodliwiania odpadów.

Podział i klasyfikacja odpadów budowlanych

Odpady budowlane dzielimy według tego, jak są czyste, czy da się je przetworzyć i czy mogą być szkodliwe dla środowiska. Polskie prawo jasno określa, jak klasyfikować odpady, by łatwiej było je segregować i później wywieźć do recyklingu albo na wysypisko.

Najważniejszy jest podział na trzy grupy:

• gruz czysty,
• gruz zmieszany,
• gruz zanieczyszczony.

Gruz czysty a gruz zmieszany — podstawowe różnice

Gruz czysty to materiał z jednego rodzaju, bez domieszki innych frakcji (np. tylko beton lub tylko cegła). Może go być także czysta ziemia czy kamienie z wykopów. To odpady, które można łatwo przerobić na nowe surowce lub budulec.

Gruz zmieszany to połączenie betonu, cegieł, płytek, ceramiki i niewielkiej ilości innych odpadów 

Zmieszane odpady budowlane — co to znaczy?

Jeśli gruz zawiera różnego rodzaju odpady (np. drewno, folie, kartony, profile metalowe, panele, złom, tynki, worki po materiałach), wtedy traktujemy go jako zanieczyszczony. Taki odpad nie nadaje się do standardowego przerobu i często wymaga specjalnego traktowania.

Co ważne, nie mogą tam trafić odpady niebezpieczne (np. azbest, resztki farb czy chemikaliów), opakowania po chemii gospodarczej czy różne plastikowe butelki. Odpady tego typu znacznie podnoszą koszt wywozu i utylizacji.

Odpady niebezpieczne w budownictwie

Odpady niebezpieczne to grupa, która wymaga szczególnej ostrożności. Są to wszystkie materiały, które z powodu swojego składu są groźne dla zdrowia i środowiska.

Obejmuje to na przykład azbest, resztki farb, lakiery, rozpuszczalniki, środki chemiczne, oleje, smary, a nawet świetlówki czy stare elementy zawierające rtęć lub PCB. Materiały te muszą być zbierane i wywożone przez przeszkolone i uprawnione firmy, które zagwarantują bezpieczeństwo dla ludzi i przyrody.